Wat bedoelen we met ‘de Bijbel’?

Een rabbijn, een priester en een predikant zitten aan de waterkant te vissen, ieder met eigen hengel. Op een gegeven moment merkt de rabbijn dat hij beet heeft. Hij zet zijn hengel vast, loopt over het water, haalt de vis van de haak en gaat weer zitten.
Even later heeft ook de priester beet. Ook hij staat op, loopt over het water, maakt de vis los en gaat weer zitten.
De predikant heeft dit alles met grote verbazing gade geslagen. Het zweet breekt hem uit bij de gedachte wat nu te doen als hijzelf een vis aan de haak slaat. En daar gebeurt het al, ook zijn dobber gaat naar beneden. Hij wil zich niet laten kennen. Dus zo stapt ook hij op het water en ligt direct te spartelen.
Zegt de rabbijn tegen de priester: ‘Geloof heeft hij; maar hij kan de stapstenen niet vinden.’

Het is goed mogelijk dat u zich een beetje als die predikant zult voelen bij wat we u op deze site willen laten horen en zien. Onze bijbeluitleg kan anders zijn dan wat u traditioneel gewend bent. Laat het zweet u dan niet gelijk uitbreken; we zullen u de stapstenen laten zien waarop wij lopen. En als u die mee durft lopen, bepaal dan zelf het tempo. Blijf, zo nodig, gerust even staan om na te denken voordat u naar de volgende stapsteen gaat.

Om met de eerste stapstenen te beginnen: Wat bedoelen wij op deze site met ‘de Bijbel’? En waarom heet deze site Biblical Nations?  

Stapsteen 1

Met ‘de Bijbel’ bedoelen wij het boek dat is opgebouwd als een bibliotheek met 66 verschillende boeken. Althans, zo is het in de protestantse kring waarin wij verkeren; de rooms-katholieke Bijbel telt nog zeven boeken meer. De datering van die 66 boeken verschilt onderling soms vele eeuwen. Tot zo ver dus niets nieuws.
Maar wat een eerste stapsteen voor u kan zijn: wij stellen ook vast dat al deze boeken behoren tot het culturele erfgoed van het volk Israël. Daar staan we even bij stil.

Alle bijbelboeken bevatten aspecten van de nog altijd voortgaande historie van de leden van het volk Israël. Het gaat over hun identiteit, hun geloof en hun tradities; het gaat over hun verleden, hun heden en hun verwachtingen voor de toekomst. In de joodse leerhuizen wordt tot vandaag de dag gediscussieerd over de betekenis van de bijbelteksten. Daarbij is voor hen de mondelinge overlevering sinds Mozes en Aäron – vaak ook weer vastgelegd in geschriften – even belangrijk. Wij zullen op deze site dan ook ons oor te luister leggen bij de interpretaties van bijbelteksten zoals die in joodse kringen door de eeuwen heen zijn gegeven.

Misschien is het een beetje vergelijkbaar met een biografie. Het lukt nooit om in een biografie alles op te schrijven wat er in een leven is gebeurd of van belang is voor een goed verstaan. Op het moment echter dat je de hoofdpersoon van de biografie ontmoet, de levende stem, hoor je zo veel meer en begrijp je nog veel beter in welk kader de geschreven woorden begrepen moeten worden.
Welnu, de hele Bijbel is door Joden geschreven – daarover zometeen meer – en dus is het van belang te weten wat bijbelse woorden en begrippen betekenen in het kader van de joodse tradities.

Stapsteen 2

Wat in de joodse leerhuizen opvalt is het besef dat nooit iemand de waarheid in pacht kan hebben. Er is onder hen dan ook altijd discussie en meningen lopen soms ver uiteen.
Het is typisch joods om daarbij allerlei aspecten van een bepaald onderwerp te belichten met verhalende voorbeelden. Dat verhalende maakt de Bijbel ook tot een boeiend boek om te lezen. Als we maar bedenken dat deze verhalen allemaal bedoeld zijn om bepaalde aspecten te belichten. En iedereen kent ook wel bijbelverhalen die zelfs twee of drie keer in de Bijbel staan, maar juist de verschillen daartussen vragen dan extra aandacht; denk bijvoorbeeld aan de verschillende evangelieverhalen.

Wat de levendige en soms felle discussies in joodse kring met elkaar gemeen hebben is dat iedere spreker-verteller existentieel met de Joodse tradities is verbonden. Ieder spreekt vanuit zijn of haar eigen relatie met God oftewel probeert iets door te geven van de Stem van God die door de woorden heen de harten van de mensen zoekt.

Het waarschijnlijk grootste verschil van mening in Joodse kring wordt zichtbaar gemaakt in de indeling van de Bijbel.
De 66 boeken zijn namelijk onderverdeeld in twee groepen. 39 boeken behoren tot het zogenaamde ‘Oude Testament’ en 27 boeken zijn ondergebracht in het zogenaamde ‘Nieuwe Testament’. Maar laten we ons niet vergissen: ook het ‘Nieuwe Testament’ is geheel door Joden en vanuit de joodse traditie geschreven!
Het is goed om te beseffen dat de schrijvers van wat nu het ‘Nieuwe Testament’ heet zelf nooit een ‘Nieuw Testament’ hebben gekend. Zij leefden allen met het enige ‘Testament’ dat er was en is, het ‘Testament’ dat ook het leven van Jezus bepaalde: de 39 boeken van de ‘Tenach’; zo heten deze boeken in joodse kring. Alleen de ‘Tenach’ oftewel ‘Mozes en de Profeten’ bevat de woorden waarvan volgens Jezus geen jota of tittel ooit zal vervallen.
De onderverdeling in ‘Oud’ en ‘Nieuw’ bij het woord ‘Testament’ is daarom voor verbetering vatbaar.

Stapsteen 3

Het woord ‘Testament’ helpt ook niet erg voor een beter begrip. Eeuwenlang was Latijn de taal die in de kerk werd gesproken. En wie hoort dan nog dat ‘Testamentum’ de Latijnse vertaling is van het Hebreeuwse woord ‘Berith’?
Daar gaan alle 66 boeken van de Bijbel over: over het Berith, dat wil zeggen: het ‘Verbond’. En dan wordt bedoeld het verbond dat God ooit sloot met Abraham en dat Hij steeds weer bekrachtigde en vernieuwde en eeuwig heeft genoemd. De hele Bijbel draait om dit verbond van God met het volk Israël én over de betekenis van dit verbond voor alle volkeren der aarde.
Want dat is het bijzondere van dit verbond en van de hele Bijbel: hoewel geheel cultureel erfgoed van Israël zijn de woorden bedoeld voor alle volken.

En dat laatste verklaart de titel die we voor deze site hebben gekozen. Israël en alle volken zijn ‘biblical nations’ te noemen. Dat bedoelen we in de zin van: God heeft in de Bijbel alle volken op het oog. Of de volkeren der aarde zichzelf als zodanig gezien en aangesproken weten, dat is maar zeer de vraag. Maar in principe komen de volkeren er niet onderuit allemaal hun verhouding ten opzichte van Israël te bepalen, inclusief het ‘bijbels gedachtengoed’ dat in de kringen van dit volk op papier werd gezet.

Stapsteen 4

Tenslotte nog een opmerking die ook gerekend moet worden tot de ‘stapstenen’: de manier waarop wij de Bijbel lezen; en dus citeren! Behalve de Joden zelf leest vrijwel iedereen de Bijbel in zijn eigen taal. Dat is werk geweest van vertalers. Maar vertalen is buitengewoon ingewikkeld. Je verliest altijd iets van de grondtaal en een vertaald woord heeft soms betekenissen extra die de grondtaal niet bedoelde. Bovendien worden vertalers beïnvloed door hun eigen cultuur en traditie; ze kunnen denken de tekst begrepen te hebben vanuit hun eigen optiek, maar is het ook de joodse optiek en traditie? Wat bijvoorbeeld te denken van het feit dat rabbijnen zeggen dat er geen enkele Europese taal is die het Hebreeuwse woord korban correct weergeeft? In vrijwel alle bijbelvertalingen wordt dat woord weergegeven als ‘offer’, maar dat is het niet; zeker niet in zijn heidense betekenis.
Niemand ontkomt aan eigen interpretatie, ook wij op deze site niet. Maar we willen – als het over de Tenach gaat - zo dicht mogelijk bij de betekenis van de Hebreeuwse woorden blijven; en de joodse interpretatie ervan.

Hoog tijd nu om ons te verdiepen in het verhaal dat de Bijbel vertelt. Het verhaal dat het volk Israël niet voor niets aan de wereldvolkeren ‘cadeau’ heeft gedaan; ook al lang vóór er een ‘Nieuw Testament’ bestond.