Waar gaat de Bijbel over?

Stapsteen 1

De aarde bestaat al heel lang. Veel en veel langer dan de geschiedenis van het volk Israël lang is. De Joodse kalender gaat nu richting het jaar 6000. Dat is weliswaar bijzonder lang in vergelijking met kalenders in andere culturen, maar niets vergeleken met het bestaan van de aarde. Toch wil Israël met de Tenach de volken vertellen van een bijzondere gebeurtenis die het begin werd van een bijzondere geschiedenis op aarde.

Ik denk nog wel eens aan het moment dat een van mijn kinderen, al spelend en springend op een tafel, opeens omsloeg en achterover dreigde te vallen. Hij zou zijn nek gebroken hebben. Ik bedacht me geen moment en greep naar waar ik hem nog maar kon vastgrijpen. Dat was niet op een plek die aangenaam voor hem was. En dat liet hij ook merken. Op die plek kwam alle spanning te staan door mijn hand die hem vasthield en door zijn eigen vaart en gewicht. Hij schreeuwde om losgelaten te worden. Hij bedacht niet dat ik hem gered had.
Zo lijkt ook Israëls verhaal te beginnen.
Het is alsof God met lede ogen zag hoe de aarde, zijn schepping, bij Hem vandaan viel en alle ingeschapen goedheid vergat. En het is alsof Hij opeens zijn hand uitsteekt en de wereld vastgrijpt om een verdere val te voorkomen. En de wereld hangt opeens aan die hand en wordt in haar vaart en gewicht gestuit. En de wereld schreeuwt het uit en wil losgelaten worden. Ze beseft niet dat de spanning die zij ervaart op die plek waar ze wordt vastgehouden te maken heeft met een God die haar wil redden. Een hand die haar leven wil; niet haar gewisse dood.

Wie de afgelopen millennia overziet, ziet ook de – bewuste en onbewuste – weerstand of zelfs weerzin in de wereld tegen die hand. Het is alsof God met het volk Israël een reddingslijn in de wereld heeft geslagen.
Die reddingslijn vormt het begin van wat je een bruggenhoofd zou kunnen noemen in vijandelijk gebied. Opgeven van dat bruggenhoofd is onbespreekbaar, want het gaat om de redding van de hele wereld. Vanuit dit bruggenhoofd wil God de wereld veroveren. Maar de wereld verzet zich voortdurend tegen deze beweeggrond die haar stoort.
Het Joodse volk weet erover mee te praten. Jood-zijn is bedreigd zijn; en dat geldt al eeuwen.

Op die plek gaan we nu inzoomen. Wat gebeurt daar? Hoe voelt het daar? Wat betekent het om Gods bruggenhoofd op aarde te zijn? Wat doet dat met het leven van dit volk? Het ongehoorde, in de hand van God te zijn tot redding van de wereld, wat is dat?

Stapsteen 2

Hoe vertelt Israël het verhaal dat met hen Gods bruggenhoofd op aarde begint?
In Genesis 12 klinkt de naam van de man die we al noemden, Abraham, dan nog kortweg Abram geheten. Hij wordt samen met zijn vrouw Saraï door God geroepen om alle banden met bloed en bodem te verbreken en vervolgens, levend bij Gods beloften, tot heil voor de wereld te worden. In het Hebreeuws staat specifiek door welke God hij werd geroepen – er zijn immers massa’s goden en machten die door de mensen worden gediend met talloze namen. In Genesis 12 staat echter specifiek ‘JHWH’, de nog altijd in Israël onuitsprekelijke en niet uit te spreken heilige Gods-naam. We zullen die Naam in deze films weergeven als ‘de Enige’, ‘the Only-One’. Later gaan we ons veel dieper in de unieke betekenis van deze Naam verdiepen.

Zo horen we in Genesis 12:
Dan zegt de Enige tot Abram: ga, jij, weg uit je land, uit je geboortetent en uit het huis van je vader, naar het land dat ik je zal doen zien. Ik zal je maken tot een groot volk, Ik zal je zegenen, Ik zal groot maken jouw naam: word een zegen! Ik zal zegenen wie jou zegenen en wie jou verwenst zal Ik vervloeken; door jou zullen gezegend zijn alle volken op aarde! 

Waarom grijpt deze God onze wereld nu juist aan in deze Abram? Die vraag is even ingewikkeld als dat je mij zou vragen: waarom greep je indertijd je zoon niet op een andere plek vast? Of dat je mij zou vragen: waarom heb je déze vrouw getrouwd en niet één van de miljoenen andere?
Was Abram bijzonder? Niet speciaal denk ik. Hij was een rechtvaardig mens, dat wel, maar daar waren er meer van. Abram zelf rekent er in een gesprek in Genesis 18 op dat er zelfs in het gewelddadige Sodom toch nog altijd wel vijftig rechtvaardigen zullen leven. We moeten dus ook nooit gaan denken dat God alleen in Abram en zijn nageslacht opereert. Maar met Abram en zijn nazaten wil Hij glashelder maken hoe Hij het leven op aarde heeft bedoeld.
Was Saraï bijzonder? Ook niet. Eigenlijk lijkt zij zelfs een slechte keuze, want in Genesis 11 horen we dat zij geen kinderen kon krijgen. Dus hoe zou Abram met haar dan tot een groot volk worden?

Stapsteen 3

Waar komt Abram vandaan? Dat verhaal wordt wel heel bijzonder door Israël verteld. Zijn naam klinkt, samen met die van zijn twee jongere broers Nachor en Haran, aan het slot van een opsomming van tien generaties waarin steeds alleen de naam van een eerstgeborene wordt genoemd. En die opsomming gaat terug tot op Sem, de eerstgeboren zoon van de beroemde Noach, de man die een van de grootste crises op aarde overleefde.
De naam Noach klinkt op zijn beurt – samen met zijn zonen Sem, Cham en Jafeth - ook weer in een opsomming van tien generaties van eerstgeborenen. En die opsomming gaat terug tot op de naam Adam. Het woord adam is Hebreeuws voor ‘mens’ en ‘mensheid’.
En zo lezen we dus in Genesis 5 vers 1 – letterlijk vertaald vanuit het Hebreeuws – de mededeling: Dit is het boek van de wording van adam/de mensheid. Die koele mededeling kon wel eens het opschrift zijn, de titel, waar je de hele Bijbel mee kunt samenvatten. Deze titel gaat in elk geval vooraf aan die opsommingen van tweemaal tien eerstgeborenen; als om te betuigen dat deze eerstgeborenen - waartoe dus ook Abram behoort! - hun wortels hebben in ‘Adam’. Dat wil zeggen: Abram is door en door verbonden met de hele mensheid, met alle volken der aarde.

Stapsteen 4

God grijpt in Abram en zijn voorgeslacht dus volgens dit verhaal inderdaad de hele mensheid vast, schept in Abram en zijn nageslacht een bruggenhoofd op aarde dat tot zegen moet worden voor alle volken. Alle volken zullen zich tot Abram en zijn nageslacht moeten verhouden; om zichzelf als ‘bijbelse naties’ te verstaan in Gods reddingsplan. Maar wat betekent dat voor Abram? Hij heeft geen keus!
Hij is gekozen. Voor een naar het zich laat aanzien onmogelijke opdracht. Verzet tegen deze keuze is onbespreekbaar. En het verzet dat vanuit de wereld ten opzichte van Abram en zijn nageslacht zal komen zal onverdraaglijk blijken.