Nieuwe theologie
Vanaf ongeveer half vorige eeuw wordt een nieuwe theologie ontwikkeld betreffende de verhouding tussen Kerk en Synagoge, Israël en de volken. Inmiddels gebeurt dat wereldwijd. Maar helaas bereikt deze ontwikkeling nauwelijks het grondvlak van de kerken. Het is ook een wending die voorgangers eerst zelf moeten verwerken, als zij dat al willen, voordat zij die aan hun gemeenteleden kunnen uitleggen.
Toch is deze nieuwe theologie onderwerp van internationale symposia (Rome 2015, Wenen 2022, Vilnius 2024) en vinden we eerste formuleringen ervan terug in officiële kerkelijke documenten. Onderstaand twee citaten die dat onderstrepen: één uit protestantse en één uit rooms-katholieke kring.
De kerk mag nooit vergeten dat Jezus een Jood was, opgegroeid in de Joodse traditie, levend met de Tenach. Hoezeer hij ook van ‘boven’ komt, hij is in Israël thuis. Al zijn woorden hebben in de wereld van Israël hun ijkpunt; daarbuiten krijgen zijn woorden al gauw een andere betekenis. Daarom is de kerk er ook alles aan gelegen van Israël zelf te horen hoe het met de Tenach leefde en leeft en wil zij daarvan leren.
(IP-nota van de Protestantse Kerk in Nederland, 2008)
De roeping van het volk Israël, die het al sinds de dagen van Abraham had, is en blijft; ook na Christus; ook als het Jezus niet als Christus erkent of aanvaardt. Het volk is nooit door God verworpen. Integendeel, de kerk moet haar beeld van Israël als een volk dat met de dood van Jezus van zijn dienst ontslagen is, corrigeren en beseffen dat het volk nog altijd van theologische betekenis is.
(Nostra Aetate, 1965, en sindsdien verder uitgewerkt in verklaringen van de pauselijke bijbelcommissie)